Zaven Messerlian2026-02-132026-02-132015Messerlian, Z., "Secret Arabian Report of September 27, 1916 (NIGHT)", "Haigazian Armenological Review", 2015, Beirut, pp. 671-684https://haigrepository.haigazian.edu.lb/handle/123456789/1189Համաշխարհային Ա. Պատերազմի ընթացքին ցարական Ռուսիան, որոշակիօրէն՝ 1916ին, իր գերեվարած օսմանեան բանակի երկու արաբ սպաներ յանձնած էր իրեն դաշնակից Մեծն Բրիտանիոյ: Այս սպաները՝ Շուքրի Շուրպաժի եւ Ահմէտ Շէյխա, 27 Սեպտեմբեր 1916ին հարցաքննութեան ընթացքին ահաւոր իրողութիւններ կը պարզեն ի միջի այլոց Հայկական Ցեղասպանութեան մասին, յատկապէս թէ՝ «տեղահանութիւն» կը նշանակէր բնաջնջում: Բրիտանական պաշտօնատար Մարք Սայքս, որ հայասէր մը չէր, կ'ուզէր հրապարակայնացնել փոխանցուած տեղեկութիւնները, քանի որ թշնամին՝ Գերմանիա, Աւստրօ-Հոնգարիա եւ Թուրքիա, «Աստուծոյ եւ մարդկութեան» անունով կոչեր կ'ընէին նոյն օրերուն: Հայկական Ցեղասպանութեան պատմութեան համար շատ կարեւոր վաւերաթուղթ մըն է այս՝ կանխատրամադրութիւն փաստող: