Articles
Permanent URI for this collection
Browse
Recent Submissions
Item Հայոց ցեղասպանութեան ճանաչման խնդիրը եւ Թուրքիա-Իսրայէլ յարաբերութիւնները(2015) Գրիգոր ԱրշակեանThe study surveys Turkish-Israeli state relations between late 2008 and mid-2013. The author refers to the Israeli attack on the Gaza Strip in December 2008, the reaction of the Turkish state, the escalation of tension between Turkey and Israel and the deterioration of relations, which had negative impacts on the military and economic cooperation of these two countries. While highlighting certain episodes of Turkish-Israeli state relations following the Gaza attack, the author details the action and reaction of state officials of these two countries. The statements and declarations of state officials led to a rupture in certain aspects of Turkish-Israeli interstate cooperation. The author details the intervention of diverse actors who supported the Turkish stance, while other actors, like US and Jewish American organizations, called for restraint. The author analyses how the issue of Israel recognizing the Armenian Genocide was brought to Turkish state attention. The author notes as well that Jewish-American lobbies hinted that they would stop supporting Turkish state efforts to foil the recognition of the Armenian Genocide in the US Congress. The author notes that these two factors played an essential role in causing the further deterioration of Turkish-Israeli relations and concludes that the issue of the recognition of the Armenian Genocide has become a factor used by both the US and Israel as leverage in their foreign relations.Item Հայոց Մեծ եղեռնը եւ հայ կաթողիկէները. որոշ դիտարկումներ(2015) Արեստակէս ՍիմաւորեանAccording to historical records at least 30,000 Armenians from the Armenian Catholic community, 102 clergymen of the Armenian Catholic Church, several bishops and 45 monks became victims of the Genocide, and numerous members of the community were violently converted to Islam. In spite of this reality Turkish scientific and semi-scientific circles make the baseless claim that the Armenian Catholics did not suffer as they were under the aegis of the European powers. In the article a number of facts from Turkish sources are presented. They demonstrate that the Young Turks were free in their actions, and the Turkish “scientific” findings that the Armenian Catholics were under the aegis of European countries are only a policy to distort the facts of the Armenian genocide.Item Turkish Falsehoods concerning the Armenian Genocide Selected Documentary Evidence(2015) Zaven MesserlianՀեղինակը լուսարձակի տակ կ'առնէ Փետրուար 2014էն սկսեալ Թուրքիոյ բարձրագոյն պաշտօնատարներու կոչերը Արեւմտեան Աշխարհին չընդառաջելու Հայոց Ցեղասպանութեան 100ամեակին առնչութեամբ առնուելիք քայլերուն։ Ան կ'առանձնացնէ այդ կոչերուն հիմք ծառայող թրքական առարկութիւնները՝ չգործուած ցեղասպանութիւն մը ճանչնալու, օսմանեան արխիւներու մէջ ցեղասպանական արարքը հաստատող փաստաթուղթերու չգոյութեան, օսմանեան արխիւներու մատչելիութեան եւ ընդհակառակը Հայաստանի արխիւներուն անմատչելիութեան եւն.: Հաւաստելով, որ բերուած թրքական առարկութիւնները սխալ ու կեղծ են, Մսըրլեան կը բերէ օսմանեան, գերմանական, աւստրիական, դանիական, իտալական եւ ամերիկեան արխիւային փաստաթուղթերէ փաստարկներ՝ հերքելով թրքական յայտարարութիւնները։ Մսըրլեան յստակ ակնարկութիւններ կը կատարէ նաեւ կարգ մը արխիւային փաստաթուղթերու ոչնչացման մասին, վկայակոչելով փճացման գործողութեանց փաստացի աղբիւրները։ Ապա ան կը բերէ նաեւ ատենի արեւմտեան մամուլէն հատուածներ եւ այս բոլորին վերլուծումով կ'ընդգծէ թրքական պետական ժխտողական քաղաքականութեան անհիմն ու ստապատիր ըլլալը:Item Հայ ժողովրդական երգիծական մանրապատումներում զուարճախօսութիւնները որպէս ցեղասպանութեան վկայութիւններ(2015) Արմէն Շ. ՍարգսեանDerenik Demirchyan’s essay "The Armenian" is presented in the following article. Though mainly concentrating on Demirchyan’s estimation of the character of the Armenian, more noteworthy estimations made by other Armenian writers and politicians about our national character during different periods are also reflected upon in the article. The Armenian with his past and present is in Demirchyan’s sight. During all the hardships in our history over the millennia, the image of the Armenian character has not varied. The field of our survey includes assessments of the national and human character of the Armenian by authors from all periods. They are as follows: the father of Armenian history, Movses Khorenatsi (V century), Derenik Demirchyan, Nshan Peshiktashlyan, William Saroyan (20ᵗʰ century), Aghasi Ayvazyan, Vazgen Sargsyan, and Levon Khechoyan, as well as writers who are alive, such as Varoujan Voskanayn and Vano Siradeghyan. Some works in the frame of our survey can be rightly called oratorical, not literary-fiction. It is the activity and personality of these authors that lets us speak about them not as writers but as politicians engaged in the vital problems of our nation. Such authors are Garegin Nzhdeh, Vazgen Sargsyan, Vano Siradeghyan.Item Հայի Խտատիպի Միքանի դրսեւորումներ Դերենիկ Դեմիրճեանի «Հայը» խոհագրութեան խորապատկերին(2015) Կարինէ ՌաֆայէլեանIn the aftermath of the Genocide a survivor, losing hope of finding his wife, marries a widow. The first wife, however, reappears. As polygamy is forbidden by the Armenian Apostolic Church, a priest calls the three and asks the husband to choose between his two legitimate wives. The husband chooses his good-looking new wife. The priest, concerned with the fate of the poor, miserable old wife, comments on the decision: "I would have married your good-looking wife. The problem is what happens to your old wife." Eventually he suggests that the husband select the old wife. The author highlights a number of such comic anecdotes and humorous situations that happened during the Armenian Genocide, were caused by it, happened in its aftermath or are related to the Genocide. The author categorises these anecdotes according to the circumstances and notes that these go far beyond reflecting the genocide per se. Rather, they are meant to reinvigorate Armenian spirit and pride.Item Ցեղասպանութեան նիւթի արծարծումը սփիւռքահայ թատրերգութեան մէջ(2015) Արմէն ԻւրնէշլեանNarrating the genocide perpetrated against the Armenians has been a basic call of Armenian Diaspora literature. Since the first playwrights themselves walked through “the valley of the shadow of death”, most of them did not let their artistic inadequacy stop them and tried hard to put into words their painful experience, having the latent fear that what the Armenian people went through might be forgotten. For the first generation writers, literature and theater were a means of sharing the pain and emphasizing the agony they went through, whilst for the second and third generation, writing about the Genocide is a means of searching self-identity and ethnic roots. The article reviews Armenian plays written in the period between the early-1930s and the late-1980s, which have the genocide as their subject matter. The author assesses their literary quality and states they are not well-structured, the statements of the characters sound more like rhetoric, and the actions of the Armenian characters are idealised. These and other features make some of these plays somewhat unconvincing. The author groups the characters of these plays as Turks, women, and children and analyses them. Unlike the Turks, who are basically presented as blood-thirsty killers, women are depicted as the main bearers of the Turkish atrocities. Urneshlian notes these plays reflect the mentality of the authors and the community at large.Item Memory, Postmemory, and Beyond: Tracing Trans-Generational Trauma in the Literary Works of Saroyan, Balakian, and Bohjalian(2015) Anita MoutchoyanՈւսումնասիրութիւնը լուսարձակի տակ կ'առնէ Հայոց Ցեղասպանութեան ընկալումը՝ ամերիկահայ առաջին եւ երրորդ սերունդի հեղինակներու գրական ստեղծագործութիւններուն մէջ: Հեղինակը նախ կ'ընդգծէ Ուիլիըմ Սարոյեանի (1908-1981) հակադարձութիւնը Ցեղասպանութեան հանդէպ։ Ժամանակի առումով մօտ ըլլալով Ցեղասպանութեան դէպքերուն, ինչպէս նաեւ գլխաւորաբար կլանուած ըլլալով սփիւռքացումի եւ ձուլումի երեւոյթներով, Սարոյեան անկարող եղած է ամբողջութեամբ ըմբռնելու Ցեղասպանութեան պատճառած հոգեխոցը: Ուսումնասիրութիւնը ապա կը սերտէ երրորդ սերունդի հեղինակ Փիթըր Պալագեանի (ծն. 1951) գրական երկերը, շեշտելու համար Հայոց Ցեղասպանութեան միջ-սերունդային ընկալման տարբերութիւնները: Հիմնուելով Մարիան Հիրշի վերյուշի տեսութեան վրայ, աշխատութիւնը կը խորանայ Պալագեանի բանաստեղծութիւններուն վերլուծութեան մէջ, օգտագործելով գիտական տեսութիւններ, որոնք գլխաւորաբար կը կիրարկուին Ողջակիզումի եւ այլ ազգերու Ցեղասպանութեան գրականութեանց սերտողութեան համար: Կախարդական իրապաշտութեան տարրերու, ճաշի պատկերումներու, տարանջատումի, հոգեխոցի, երեւակայութեան եւ աքսորի ենթաշերտեր յայտնաբերելով Պալագեանի բանաստեղծութեան մէջ, սոյն ուսումնասիրութիւնը կը միտի վերհանել թէ ինչպէս Ցեղասպանութեան վերյուշի գիտակցականութիւնը վերականգնուած է անոր երկերուն մէջ: Ուսումնասիրութիւնը նաեւ կ'օղակէ Պալագեանի սոյն անդրպատմական (Ցեղասպանութեան վերյուշի) հոգեխոցը անոր անմիջական հոգեխոցին՝ Սեպտեմբեր 11ի ողբերգութեան: Վերլուծութիւնը քայլ մը եւս յառաջանալով կ'անցնի վերյուշի ոլորտը եւ լոյս կը սփռէ պատմողական արձակի ունեցած լիցքաթափային դերին վրայ՝ Քրիս Պոհճալեանի (ծն. 1962) վէպին ընդմէջէն: Հուսկ, ուսումնասիրութիւնը ճամփայ կը հարթէ ամերիկահայ չորրորդ սերունդի գրականութեան մէջ Ցեղասպանութեան հոգեխոցին ընկալման վերլուծութեան ու կը հարցադրէ, թէ արդեօ՞ք այնտեղ անդրյուշը արդէն սկսած է դրսեւորուիլ:Item Բառերուն միւս երեսը. «Ջարդաբանութիւն» եւ մասամբ նորին(2015) Անդրանիկ ծ. վրդ. ԿռանեանIn previous volumes of the Haigazian Armenological Review (Volumes 13 to 18), the author has already put in the limelight sets of Armenian words and explained their meanings, their connotation and their nuances in expressions. In this article the author highlights a number of Armenian words related to the Armenian Genocide. These are: 1. Aksor/Aksorel – exile, to exile. 2. Antjtel – to detach the body from the head. 3. Bnadjendjum – to eliminate from its roots. 4. Yeghern/yeghernagan – agony, anguish, lament/lametable, song of mourning, catastrophe, crime. 5. Kotoratz/kotor – massacre, shred, crumble. 6. Nakhtjir – prey, the massacre of animals while hunting. 7. Shkotak – to cut into pieces the body of a guilty person, to exile to a distant country. 8. Djard/djardel – slaughter, total annihilation. 9. Span/spand/spananel – to throw down, to topple, to kill. 10. Vtarandi/vtarel/otarel – to alienate, exile someone from his/her native country. 11. Tseghaspanutyun/tsegh – killing of a race, race. The author examines the above-mentioned words, examines their roots, checks whether they have been borrowed from other languages, and analyses the evolution of their meaning, and lists words constructed from them.Item 1936-38ի Դերսիմի ցեղասպանութեան հայկական ուղղուածութեան շուրջ(2015) Ռուբէն ՄելքոնեանThe role of Dersim has always been unique not only for Armenians but also for Zazas and Kurds living in the region. Due to its geographical position Dersim has often become a refuge for rebels and insurgents. The semi-independence of Dersim was a matter of concern for the Ottoman authorities at different times and made them take certain actions, which became especially apparent in the 19ᵗʰ century. After the proclamation of the Republic of Turkey in 1923, the Dersim problem assumed more importance, and the state embarked on a genocidal project against the region. State’s military actions against Dersim in the 1930s had a direct connection with the Armenian Genocide. In fact the Genocide in Dersim in 1936-38 had anti-Armenian undercurrents, as Armenians living in Dersim were among the first and most important targets of the Turkish authorities.Item Ցեղասպանութեան զոհ՝ Ուրֆայի պղնձագործութիւնը եւ արհեստագէտ Յակոբ Մաներեան(2015) Անդրանիկ ՏագէսեանThe number of Urfa coppersmiths was the triple of that of Aintab. Nonetheless, the fame of the Aintab coppersmiths has survived the Genocide unlike that of the Urfa Armenians. The article analyses the reasons behind this discrepancy and argues that the fame of both Aintab needlework and the Aintab copper work has prevailed over that of Urfa needlework and the copper work due to the Genocide of the Armenians. In this context, the author explores a copper tray produced in Urfa, at around 1909 by a coppersmith named Hagop Manerian, who had disappeared with no trace at all except for three copper works stamped in his name. The author notes that the Armenians of both these towns faced annihilation and massacre. However, unlike the Aintab survivors, the Urfa Armenians could not regroup themselves and had not the chance of reconstructing their pre-genocide habitat in a closed environment. Indeed, the Aintab Armenians opted for self defense in April 1920 and after leaving Aintab resettled in Aleppo, a location only ninety minutes driving distance from Aintab. This enabled them to carry and transfer with them their stock and equipment. The case of the Urfa Armenians differed: their heroic self defense of 1915 lasted some 25 days and ended with extensive killing and the eventual exile of the survivors to the Syrian desert, where they were dispersed. Accordingly, they could not survive as a group and could not carry much with them beyond very basic belongings. The author underpins his argument with the case of needlework. He notes that the lately published Aintab needlework album includes a large number of post-genocide creations, unlike the lately published Urfa needlework album, which is the collection of German officer Bruno Eckart, who had collected samples between 1910 and 1914.Item Առեւանգումի եւ ազատագրումի մթնոլորտ. կիներու եւ մանուկներու ներգրաւման քաղաքականութիւնը Հայոց ցեղասպանութեան ընթացքին ու անկէ ետք(2015) Լեռնա ԷքմէքճիօղլուThis article explores a forcible, wartime transfer of women and minors from one ethnic group to another and its partial reversal after the war. The author analyzes the historical conditions that enabled the original transfer, and then the circumstances that shaped the reverse transfer. The setting is Istanbul during and immediately after World War I, and the protagonists are various influential agents connected to the Ottoman Turkish state and to the Armenian Patriarchate. The absence and subsequent involvement of European Great Powers determines the broader, shifting context. The narrative follows the bodies of women and children, who were the subjects of the protagonists’ discourses and the objects of their policies. The study connects two processes involved: the wartime integration of Armenian women and children into Muslim settings, and postwar Armenian attempts to rescue, reintegrate, and redistribute them. The author explains why and how the Armenian vorpahavak (gathering of orphans and widows) worked as it did, and situates it comparatively with similar events. She highlights its uniqueness and the theoretical possibilities that it offers toward understanding why and how children and reproduction matter so much to collectivities in crisis.Item Հայ-թուրքական յարաբերութիւնները Ալեքսանդրապոլի գաւառի թուրքական ռազմակալման շրջանում (1918-1921)(2015) Կարինէ ԱլեքսանեանThe Armenians and Turks had two conflicting objectives during the occupation of the District of Alexandropole (1918-1921): a) the struggle of the Armenian population for its physical survival b) the Turkish state’s policy of devastation. Turkey’s intent was to make the best of the prevailing international conditions in the region and through diplomatic duplicity occupy as much as possible of the territory inhabited by Armenians; in unexpected attacks, generate panic within the Armenian population and create conflicts between the diverse segments of Armenian society; disable Armenian defense mechanisms; massacre and loot the Armenian population. These acts were disguised by Turkey as she proclaimed herself to be a peacemaker and an enforcer of law and order. During their occupation of the District, the Turks made good use of their diplomatic capacity and took advantage of the new international situation. The Armenian political leaders, on the other hand, had learned nothing. Their inadequate perception of the conditions both in 1918 and in 1920 led to the massacre and looting of the defenseless population of the District of Alexandropole. Nonetheless, the population had learnt through popular diplomacy and self-defense mechanisms how to maintain its physical survival. Both in 1918 and in 1920 the population of the District of Alexandropole generated local governing bodies, which acted as intermediaries between the local population and the Turkish occupying authorities. These local bodies tried to reduce Turkish atrocities, and with the gradual decline of the occupying power extend their power, enforce law and order, and deter lawless elements, who were not less dangerous in menacing the peace of the local population. The population of the Alexandropole district knew that to undermine the defensive capacities of the local population the Turks ruthlessly punished any attempt at self-defense. Accordingly, some left the area, others went under cover and whenever possible defended their families.Item Արեւմտեան Հայաստանի պաշտպանութեան խնդիրները ԱՄՆԻ եւ դաշնակից տէրութիւնների քաղաքականութեան ոլորտում (1917-1918 թթ.)(2015) Գայիանէ Գ. ՄախմուրեանThe ruined Western Armenia, which was transformed into a battleground between revolution-swept Russia and the Franco-British alliance on the one side and the Turko-German forces on the other, needed massive defense. The Armenians and their still unshaped national state with two councils representing the Western and Eastern Armenians, namely the National Council and the Western Armenian National Council, took difficult steps in establishing the national army and the Western Armenian regiment. Consolidating its foothold in the region, the USA refrained from subjecting its steps and objectives to British interests. The US opted for attracting Persia’s sympathy and made an effort to avoid deterioration of its relations with Turkey, which were officially antagonistic but in reality good neighborly relations. Concurrently Washington did not dare to fully replace Russia, as it expected the latter would restore itself, which would likely necessitate collaboration with Great Britain. Armenian authorities hoped that Ottoman Turkey would respect the Brest Litovsk Agreement signed with Russia and would not move further into Armenian territories in the east. In fact this vain hope reduced the defensive vigor of the Armenians, who eventually lost the war. The author argues that in similar critical war conditions it is essential to organize the army and state in a self-reliant fashion, as self-defense and promoting self-interest is the sine qua non for establishing peace and implementing treaties with neighbours.Item Առաջին աշխարհամարտը եւ Ալեքսանդրապոլի գաւառ հաստատուած գաղթականութեան թուաքանակը(2015) Արմէն Ս. ՀայրապետեանDuring WWI the Province of Alexandropole became a refuge to tens of thousands of the Christian residents of Western Armenia, particularly Armenians, Greeks, Syriacs, Russians etc. The first group of refugees, some 3000, arrived in November 1914. The number of the refugees increased immensely during the Sarikamish battle. According to a one-day survey conducted on 15 January 1915, between December 1914 and January 1915 some 6909 fled and took refuge from Kars, Gaghzevan, Olti, Ardahan and Sarikamish. In the next months the flood of Western Armenian refugees became massive. According to lists prepared on 1 October 1915, there were 22,815 Western Armenians in the Province. The number had jumped up to 32,000 in lists prepared on 3 January 1916. All in all, during 1914 and 1917 over 95,000 refugees fled to the Province of Alexandropole.Item The Armenian Community in Egypt: World War I and Genocide 1914-1919(2015) Armin KredianՈւսումնասիրութիւնը կը քննէ Եգիպտոսի Ազգային Գաւառական Ժողովին դերը հայոց տագնապին մէջ, Ա. Համաշխարհային Պատերազմի ընթացքին Եգիպտոսի ունեցած ռազմաքաղաքական դիրքին ենթախորքին վրայ: Առաջին Համաշխարհային Պատերազմի առաջացուցած քաղաքական կարեւորագոյն փոփոխութիւններէն մին հանդիսացաւ Օսմանեան Կայսրութեան անկումը: Օսմանեան իշխանութիւններու որոշումը՝ ներքաշուելու Համաշխարհային Պատերազմ, նշանակեց ամբողջ Միջին Արեւելքի ընդգրկումը առաւելաբար եւրոպական պատերազմի մը մէջ: Միւս կողմէն, Սուէզի Ջրանցքին ռազմագիտական կարեւորութեան պատճառով, Մեծն Բրիտանիա պատերազմի մէջ քաշեց Եգիպտոսը, որ Օսմանեան Կայսրութեան անուանական գերիշխանութեան տակ էր: Ա. Համաշխարհային Պատերազմի վաղորդայնին, Եգիպտոսի մէջ գոյութիւն ունէր փոքր, բայց կազմակերպուած հայկական գաղութ մը: Պատերազմի խառնակ տարիներուն, Գահիրէի Հայ Առաքելական Եկեղեցւոյ առաջնորդարանը վճռական դեր ստանձնեց շրջանին մէջ, մինչ հայ ժողովուրդը կը դիմագրաւէր ազգային աննախադէպ Աղէտը: Եգիպտոսի ռազմագիտական դիրքը՝ Օսմանեան Պաղեստինի եւ Սուրիոյ ռազմաճակատին սահմանակցութիւնը, շեշտաւորեց Գահիրէի Առաջնորդարանին աշխարհագրաքաղաքական կարեւորութիւնը, իբրեւ լաւապէս հաստատութենականացած վարչական կեդրոն մը: Ան մօտ էր Օսմանեան տարածքին, ուր հայոց ոչնչացումի գործընթացը սկիզբ առած էր եւ հայութեան բնօրրանին ճակատագիրը կը վճռուէր: Աւելին, 1914ի սկիզբէն եւեթ, բրիտանական զինուորական իշխանութիւնները Միջին Արեւելքի մէջ թշնամիէն գրաւուած հողատարածքներու վրայ բնակող բոլոր հայերուն ազգային վարչական կեդրոնը նկատեցին Գահիրէի Հայոց Առաջնորդարանը: Ուստի, 1915էն սկսեալ, պատերազմի ամբողջ տեւողութեան եւ մինչեւ 1919, Եգիպտոսի Ազգային Գաւառական Ժողովը ծանրաբեռնուեցաւ շրջանի զանազան վայրերէն Գահիրէի Առաջնորդարանին վրայ տեղացող բազմաբազում դիմումներով: Օրինակ, Կովկասէն կը դիմէին օգնելու համար պատերազմի գօտիի գաղթականներուն եւ աջակցելու ռուսական բանակի կամաւորներուն: Կոստանդնուպոլիսէն, փրկուած աքսորեալներ անմիջական յատկացումներ կը խնդրէին՝ անխուսափելի մահէ ազատելու համար: Միւս կողմէն, Փորթ Սայիտի մէջ մուսալեռցի 4200 հայ գաղթականներ հոգածութեան կարիք ունէին: 1916ին սկիզբ առաւ Արեւելեան Լեգէոնին յառաջացման համար կամաւորներ զինուորագրելու հարցը:Item Ասորիների ցեղասպանութեան Օսմանեան կայսրութիւնում. համառօտ ակնարկ(2015) Անահիտ ԽոսրոեւաThe 20ᵗʰ century was the darkest chapter in the history of the Assyrian nation. It completely reshaped the destiny of the Assyrian minority in Ottoman Turkey, a minority that was repeatedly victimized by genocidal assaults over the past century, subjected to violence and forced conversions. The most significant persecution against the Assyrians was the Genocide in the Ottoman Empire which was perpetrated during the First World War, authored by the government of the Young Turks. The Ottoman Empire’s widespread persecution of Assyrian civilians during WWI constituted a form of genocide, the present-day term for an attempt to destroy a national, ethnic, or religious group, in whole or in part. Ottoman soldiers and their Kurdish and Iranian militia partners subjected hundreds of thousands of Assyrians to a deliberate and systematic campaign of massacre, torture, abduction, deportation, impoverishment, and cultural and ethnic destruction. The genocide of the Assyrians took place under the same circumstances as the Armenian genocide. It was part of the same process, taking place in the same locations and at the same time as the Armenian genocide. Henry Morgenthau, who served as US ambassador in Constantinople until 1916, stated in his memoirs: "The Armenians are not the only subject people in Turkey which have suffered from this policy of making Turkey exclusively the country of the Turks. The story which I have told about the Armenians I could also tell with certain modifications about the Greeks and the Syrians (Assyrian)."Item The Musa Dagh Resistance to the Armenian Genocide(2015) Vahram L. ShemmassianԱրխիւային, յուշագրական, տպագիր, ձեռագիր եւ այլ հարուստ նիւթերու հիմամբ հեղինակը կը ներկայացնէ Մուսա Լեռան հերոսամարտը՝ Աշխարհամարտի համապատկերին վրայ։ Երիտթուրք իշխանութիւն եւ քրիստոնեայ հայ փոքրամասնութիւն փոխյարաբերութիւնը տեղաւորելով ուժերու անհաւասարակշիռ յարաբերութեամբ դրսեւորուող հայեցակարգի մէջ, այդ ենթախորքին վրայ, հեղինակը թրքական գերակշիռ կողմին կամքի բռնի պարտադրանքի դրսեւորում կը նկատէ Հայոց հանդէպ գործադրուած Ցեղասպանութիւնը եւ անոր մէկ մանրապատկերը հանդիսացող Մուսա Լեռան ինքնապաշտպանութիւնը: Հեղինակը կը ներկայացնէ ինքնապաշտպանութիւնը կանխող օսմանեան սեֆերպերլիքը՝ զօրակոչը, եւ մանրամասն կը նկարագրէ մուսալեռցիներու ընդառաջումը զօրակոչին՝ հակառակ տիրող անվստահութեան կասկածներուն։ Զինակոչիկները կ'ուղղուին Անտիոք, կ'արձանագրուին, սակայն անոնց մէկ մասը կը խուսափի ճակատ մեկնել Պալքանեան Պատերազմին (1912-1913) մասին օսմանեան բանակայիններու սարսափելի պատմութիւնները լսելով։ Միւս մասը կը միանայ օսմանեան բանակին, կը տարուի Հալէպի եւ Այնթապի շրջանները եւ ծանր պայմաններու մէջ կը պարտադրուի ճանապարհաշինութեան եւ խրամներ փորելու աշխատանքներուն, մինչ աւելի: Զօրակոչը ծանր կը կշռէ Մուսա Լեռան տնտեսութեան վրայ, կը հասնի սահմռկելի դէպքերը, տակաւ կը պարզուին 26 Յուլիս 1915ին Քհնյ քեսապահայերուն տեղահանութեան հրահանգը: 29 Յուլիսին, Աբրահամ Տէր Գալուստեանի Եողունօլուքի տան մէջ կը գումարուի ժողով մը՝ ճշդելու մուսալեռցիներու պատասխանը անխուսափելի տեղահանութեան հրահանգին: Ի վերջոյ ժողովականներուն երկու երրորդը կ'որոշէ հակառակիլ: 31 Յուլիս - 2 Օգոստոս շրջանին, մուսալեռցիք լեռ կը բարձրանան տեղահանութեան հրահանգը գործադրելու եկած օսմանցի զինուորներուն աչքին առջեւ: Հեղինակը նախ կը նկարագրէ հրահանգին ենթարկուողներուն ճակատագիրը, ապա կը ծանրանայ հակառակողներուն առած քայլերուն եւ դիմադրական շարժումի պատրաստութեան վրայ, ներկայացնելով վայրի ընտրութեան, հրամանատարութեան յառաջացման, զէնքի եւ դիմադրութեան միջոցներու հայթայթման, թիկունքի, հաղորդակցութեանց եւ պաշարի ապահովման, դիմադրական գիծերու եւ դիրքերու գոյացման աշխատանքները: Ուսումնասիրութիւնը քննական վերլուծութեամբ կը մանրամասնէ դիմադրողներուն հնարաւորութիւնները, առճակատումներու վայրերը, 7-8 Օգոստոսին ծայր առած կռիւներուն ընթացքը, պաշարեալ մուսալեռցիներու փրկութեան ընտրանքներու փնտռտուքները, աւելի քան քառասնօրեայ դիմադրութեան ընթացքը եւ հուսկ՝ ազատարար վայրէջքը լեռնէն ու ֆրանսական նաւերով լեռնականներուն փոխադրումը Փոր Սայիտի գաղթակայան, ուր վերջին խումբը կը հասնի Սեպտեմբեր 16ին։ Այս պատումին զուգահեռ, Շեմմասեան կը մէջբերէ թրքական տեսակէտերը պաշտպանող Էտուըրտ Էրիքսընի աշխատութեան համապատասխան տուեալները ու փաստերով կը հերքէ զանոնք, ինչպէս օրինակ կը ջրէ Էրիքսընի այն կարծիքը, թէ մարտեր կը մղուին Եողունօլուքի մէջ, որ բնաւ չի համապատասխաներ իրականութեան, որովհետեւ մուսալեռցիք, պաշարումէ զգուշանալով, սկիզբէն եւեթ հրաժարած էին որեւէ գիւղի մէջ համախմբուելէ:Item Համբարձում Պոյաճեանի (Մեծն Մուրատ) խորհրդարանական գործունէութիւնը (1908-1912)(2015) Եղիկ ՃէրէճեանHamparstum Boyadjian (aka Medzen Murad), is a prominent figure of Armenian national liberation movement. Boyadjian, a leader of the Social Democratic Hnchag Party (SDHP), was born in Hadjin in 1867 and was hanged in Cesaria in 1915. He was elected an MP for the first term of the Ottoman Parliament (1908-1912) after the proclamation of the 1908 Ottoman constitution. The paper is about the parliamentary activities of Boyadjian, which have not previously been researched. The author divides Boyadjian’s parliamentary activities into stages: a) the factors leading to Murad being elected as an MP; b) Murad’s parliamentary activities between March 31/April 13 1908, and the reactionary or counter-revolutionary act and the Adana massacres; c) Murad’s stance on mandatory conscription of Christians; d) Murad’s stance on social, labour and democratic demands; e) Murad’s stance on defending Armenian interests; f) the circumstances which stop him being an MP. The author has extensively used the Istanbul Armenian newspapers of all affiliations of the time. This has enabled him to present a thorough picture of Murad’s parliamentary performance.Item Armenian Political Thinking Before and After the Young Turk Revolution(2015) Rober KoptaşՈւսումնասիրութիւնը կը ներկայացնէ թուրք ազգայնական պատմագրութեան տեսակէտերը արեւմտեան տէրութիւններուն արեւմտահայութեան գործակցութեան մասին, ինչպէս եւ՝ հայերու հանդէպ հնչող «անջատողականութեան», «դաւաճանութեան» մեղադրանքները, որոնք կը նկատուին տրամաբանական հակադարձութիւն, Երիտթուրք կառավարութեան կողմէ հայոց նկատմամբ կատարուածները արդարացնելու միտող: Հեղինակը կը հերքէ վերոյիշեալ տեսակէտերը, առարկելով նախեւառաջ թէ օսմանահայութիւնը միատարր զանգուած չէր. կային այլեւայլ խաւեր ու խմբաւորումներ, ինչպէս՝ գաւառահայութիւնը, պոլսահայութիւնը, ամիրաները, էսնաֆները, արեւմտեան համալսարանաւարտ երիտասարդութիւնը, կուսակցութիւնները, պահպանողականները, կրօնական թեւը, աշխարհիկ խմբաւորումը եւն.: Հեղինակը կը հաւաստէ, որ այս շերտերն ու խմբաւորումները անուանական չէին. անոնք կը ջատագովէին հակադիր տեսակէտեր արեւմտահայութիւնը յուզող ընկերային, տնտեսական, մշակութային, քաղաքական, ապահովական թէ այլ հարցերու լուծման: Հեղինակը համառօտակի կը նկարագրէ արեւմտահայ գեղջուկին կրած կրկնակի հալածանքը պետութենէն եւ քրտական կեղեքումներէն: Ան հայ կուսակցութիւնները կը ներկայացնէ այս ծիրին մէջ ու կ'անդրադառնայ անոնց գաղափարախօսութեան եւ ազգային-քաղաքական արեւելումին, շեշտելով որ անոնք նախեւառաջ ձգտեցան Արեւմտեան Հայաստանի մէջ բարեկարգումներ յառաջացնելու: Հեղինակը կ'առարկէ, որ հայ քաղաքական կուսակցութիւնները տարուբերեցան ինքնավարութիւն-անջատողականութիւն-բարեկարգութիւն այլընտրանքներուն միջեւ, ըստ օսմանեան ներքին քաղաքականութեան՝ սահմանադրութեան հռչակումէն առաջ եւ ետք: Ան վաւերական ապացոյցներով կը փաստէ, որ հայ կուսակցութիւնները 1908ի Երիտթուրք Յեղափոխութենէն ետք վար դրին իրենց անջատողական ծրագիրը եւ ջանացին Իթթիհատ Վէ Թերաքքը, Հիւրրիեթ Վէ Իթիլաֆ Ֆիրքասի կուսակցութեանց քաղաքական գործակցութեամբ իրականացնել բարենորոգումներ: Այլ խօսքով, անոնք մտան յետ-սահմանադրական օսմանեան քաղաքական կուսակցութեանց օրինական համակարգին իրաւադաշտը: Այսպիսով, կը հերքուին նաեւ թուրք պատմագրութեան մեղադրանքները հայերու դաւաճանութեան եւ արեւմուտքի հետ համագործակցութեան մասին:Item Աղէտի պահապանը(2014) Աշոտ ՈսկանեանHagop Oshagan, anxious about the symptoms of disintegration of Armenian society, promoted the plan of restoring lost Armenian unity by means of literature as early as 1914 in Mehyan. In Oshagan’s view future Armenian literature had to replace weakened religious institutions and undertake the renovation of tradition, as had Dante’s poetry in the case of Italy. The Armenian Genocide of 1915 essentially transformed the problem. The Disaster became the focus of Oshagan’s literature, making the collapse of Western Armenia its sole theme. Oshagan looked for the roots of the Disaster beyond social relations, in the national subconscious conditioned by soil and blood, a place where “Turkishness” and “Armenianness” were crystallized. He believed that the interpenetration of these two irreconcilable substances had led to the earthquake of Medz Yeghern. While comparing the Armenian catastrophe with devastation of the sinking mainland, Oshagan granted it cosmic universality, as well as the features of a distinct natural phenomenon. Thus the Disaster was turned into an absolute event, inexplicable to social critique. Accordingly, the mission of the future Dante of Armenian literature was not the explanation of the Disaster, but its preservation and guarding by writing. Ironically, it is the Disaster that led the dispersed collective genius of Armenians to full disintegration, while it was supposed to fill the vacuum caused by the exhaustion of conventional beliefs and to shape a ground for new moral and social consolidation. Another expression of the same conservative trend has been the idea of “monastery,” which Oshagan considered an authentic symbol of Armenianness. However, what Oshagan meant by “monastery” is nothing else but the idealization of the traditional Armenian village community in the context of religious and cultural factors which are unique to a medieval cloister. On the other hand, the cloister is a place of isolation from the outside world. This “closed space” is the only place where tradition can be transmitted from generation to generation and the fading village community (traditional embodiment of a “pure Armenianness”) can be preserved from outside destructive influences. However, the transfer of tradition in a closed circuit lacks the momentum of real development. Duration as the eternal repetition of the same is the vicious infinity (Hegel), which deters the nation from reengaging its own historicity.